را امساك كند كسى غير از او قادر به فرستادن آن نيست ، و او عزيز و حكيم است . 3 - اى مردم ! به ياد آوريد نعمت خدا را بر شما ، آيا خالقى غير از خدا وجود دارد كه شما را از آسمان و زمين روزى دهد ؟ هيچ معبودى جز او نيست ، با اين حال چگونه به سوى باطل منحرف مىشويد . تفسير : گشاينده درهاى بسته او است ! آغاز اين سوره - مانند سوره‌هاى « حمد » و « سبا » و « كهف » - با حمد پروردگار شروع مىشود ، حمد و ستايش او به خاطر آفرينش جهان پهناور هستى مىفرمايد : « حمد مخصوص خداوندى است كه خالق آسمانها و زمين است » ، و همه نعمتها و مواهب هستى از وجود ذيجود او سرچشمه مىگيرد ( * ( الْحَمْدُ لِلَّه فاطِرِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ) . « فاطر » از ماده « فطور » در اصل به معنى شكافتن است ، و از آنجا كه آفرينش موجودات همانند شكافته شدن ظلمت عدم ، و بيرون آمدن نور هستى است ، اين تعبير در مورد خلقت و آفرينش به كار مىرود ، مخصوصا با توجه به علوم روز كه مىگويد مجموعه عالم هستى در آغاز توده واحدى بوده كه تدريجا شكافته شده ، و بخشهايى از آن جدا گرديده ، اطلاق كلمه « فاطر » بر ذات پاك خداوند مفهوم تازه تر و روشنترى به خود مىگيرد ( 1 ) . آرى او را به خاطر خالقيتش حمد و سپاس مىگوئيم ، چرا كه هر چه هست از ناحيه اوست و هيچكس جز او چيزى از خود ندارد . و از آنجا كه تدبير اين عالم از سوى پروردگار - به حكم اينكه عالم ، عالم اسباب است - بر عهده فرشتگان گذارده شده ، بلافاصله از آفرينش آنها و قدرتهاى عظيمى كه پروردگار در اختيارشان گذارده سخن مىگويد . « خداوندى كه فرشتگان را رسولانى قرار داد كه داراى بالهاى دو گانه و سه گانه

--> ( 1 ) در باره معنى « فاطر » و « فطور » در جلد دهم صفحه 287 ( ذيل آيه 10 سوره ابراهيم ) و همچنين در جلد پنجم صفحه 171 ( ذيل آيه 14 انعام نيز سخن گفته‌ايم ) .